Logo
Doradztwo prawne dla biznesu
tel.: 600 700 827
kancelaria@twojeprawo.pl
 

Kto wstrzyknie kwas hialuronowy - lekarz, kosmetolog czy kosmetyczka?



Kto ma prawo wstrzykiwać kwas hialuronowy - lekarz, kosmetolog czy kosmetyczka?

Wyjaśniane zagadnienia:
  1. kwalifikacja prawna zabiegu iniekcji kwasu hialuronowego (różne typy iniekcji, różne poziomy bezpieczeństwa)
  2. uprawnienia lekarza bez specjalizacji, znaczenie rodzaju odbywanej specjalizacji na możliwość realizowania przedmiotowego zabiegu kosmetycznego (medycznego)
  3. wymogi jakie powinna spełniać placówka, w ramach której podejmuje się realizowania zabiegów iniekcji kwasu hialuronowego. Możliwość realizowania iniekcji kwasu hialuronowego poza placówką medyczną

Ad.1 Iniekcja kwasu hialuronowego

kwalifikacja prawna zabiegu iniekcji kwasu hialuronowego (różne
typy iniekcji, różne poziomy bezpieczeństwa)

W pierwszej kolejności należałoby ustalić czy wstrzyknięcie kwasu hialuronowego ma charakter zabiegu medycznego czy zabiegu kosmetycznego, a szerzej, gdzie przebiega granica pomiędzy zabiegiem medycznym a zabiegiem kosmetycznym. Analizie powinniśmy w tym zakresie poddać przepisy ustawy o zawodzie lekarza (UZL) oraz ustawy o działalności leczniczej (UDL).

Zabieg medyczny jest – posługując się językiem UDL – świadczeniem medycznym. Świadczenie medyczne jest zaś definiowane następująco:

świadczenie zdrowotne - działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania (art. 2 ust. 1 pkt 10 UDL)

Zasadnicza część powyższej definicji opiera się więc na kategorii celu danego działania, przyporządkowując wszystkie działania, których celem jest, ogólnie rzecz biorąc, leczenie do zbioru świadczeń zdrowotnych. Ponadto do zbioru tego włączono także inne działania, których celem nie jest leczenie, ale, którym walor świadczeń zdrowotnych przyznają przepisy odrębne regulujące zasady wykonywania tych innych niż lecznicze świadczeń zdrowotnych. W tym miejscu zauważyć należy, że nie ma takich odrębnych przepisów, które regulowałyby wstrzykiwanie kwasu hialuronowego. Jeśli więc zabieg wstrzykiwania kwasu hialuronowego miałby być świadczeniem zdrowotnym, to musiałby zostać zakwalifikowany do tej pierwszej zasadniczej części działań mieszczących się w definicji świadczeń zdrowotnych, a więc świadczeń o celu leczniczym, czyli świadczeń wynikających z procesu leczenia, w szczególności służącym zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia.

Czy więc można zakwalifikować wstrzykiwanie kwasu hialuronowego do zbioru świadczeń zdrowotnych? Tak, ale tylko wtedy, gdy zabieg taki będzie elementem procesu leczenia. Nie będzie można mówić o świadczeniu zdrowotnym (a więc i o zabiegu medycznym) jeśli zabieg wstrzykiwania kwasu hialuronowego będzie wykonywany tylko w celu nieleczniczym, np. w celu poprawy urody.

Taki tok rozumowania potwierdzony został w ramach polskiego wymiaru sprawiedliwości – póki co – tylko wyrokiem z dnia 1 października 2013 r. (sygn akt I FSK 1548/2012, LexPolonica nr 8050694) wydanym w sprawie podatkowej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy tym NSA wydając to orzeczenie bardzo mocno wspierał się na orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości - wyrok z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie Skatteverket przeciwko PFC Clinic AB, C-91/12.

W sprawach – zarówno tej rozpoznawanej przez NSA jak i TS, chodziło o kwalifikację prawną operacji z zakresu chirurgii plastycznej i zabiegów estetycznych jako działań z zakresu opieki medycznej. Ustawa o podatku od towarów i usług (UVAT) posługuje się bowiem takim terminem, uzależniając możliwość zwolnienia od podatku VAT usług wchodzących w zakres usług opieki medycznej.

Sądy przyjęły tutaj właśnie cel przeprowadzania danego zabiegu, jako najistotniejszy wyznacznik kwalifikacji danej usługi jako świadczenia opieki medycznej, przy czym świadczenie z tego zakresu, zdaniem obu Sądów, jest realizowane zawsze w celu leczniczym, przy czym nie wchodzi w grę nawet subiektywizowanie tego celu. Ów cel musi być celem leczniczym obiektywnie. Nie wystarczy subiektywne odczucie pacjenta, żedanego rodzaju zabieg przyczyni się do poprawy jego zdrowia (np. zdrowia psychicznego). Nie miały dla Sądów decydującego znaczenia nawet opinie psychiatrów, których zdaniem przeprowadzane zabiegi mogły poprawić zdrowie psychiczne pacjenta cierpiącego z powodu defektu estetycznego urody. Na amrginesie należy podać, że Sądy nie lekceważą opinii lekarskich w ogóle, a jedynie wskazują, że decydujące znaczenie musi mieć obiektywna ocena celu przeprowadzenia danego zabiegu, opinia lekarska może rzucić na to zagadnienie światło, ale nie jest ona decydująca.

Oto kluczowe dla nas cytaty z orzeczenia NSA (i wplecione przez NSA tezy TS).

"Trybunał Sprawiedliwości w powyższym wyroku uznał, że artykuł 132 ust. 1 lit. b i c dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że:

- pojęcia „opieki medycznej” i „świadczenia opieki medycznej” użyte, odpowiednio, w art. 132 ust. 1 lit. b i art. 132 ust. 1 lit. c tej dyrektywy obejmują

świadczenia tego rodzaju, jak w sprawie głównej, polegające na operacjach z zakresu chirurgii plastycznej i zabiegach estetycznych, jeżeli świadczenia te służą diagnozowaniu i leczeniu chorób lub zaburzeń zdrowia oraz ochronie, utrzymywaniu i przywracaniu dobrego stanu zdrowia osób;

samo subiektywne postrzeganie zabiegu estetycznego przez osobę, która się temu zabiegowi poddaje, nie jest rozstrzygające dla ustalenia, czy zabieg jest wykonywany w celu terapeutycznym;

- okoliczność, że świadczenia tego rodzaju, jak w sprawie głównej wykonywane są przez osoby uprawnione do wykonywania zawodów medycznych lub że cel zabiegu określany jest przez takie osoby, ma wpływ [ma wpływ, ale nie decyduje, w omawianych sprawach sądowych nie zadecydowała – przyp. Radosław Owczarkowski) na ustalenie, czy świadczenia te mieszczą się w zakresie znaczeniowym pojęć „opieka medyczna” i „świadczenie opieki medycznej” użytych, odpowiednio, w art. 132 ust. 1 lit. b i art. 132 ust. 1it. c dyrektywy;

- ustalenie, czy świadczenia tego rodzaju, jak w sprawie głównej podlegają zwolnieniu z podatku od wartości dodanej na podstawie art. 132 ust. 1 lit. b i c dyrektywy 2006/112 wymaga wzięcia pod uwagę wszystkich wymagań zawartych w art. 132 ust. 1 lit. b i c, a także innych stosownych przepisów tytułu IX, rozdział 1 i 2 tej dyrektywy, jak - w odniesieniu do zwolnienia ustanowionego w art. 132 ust. 1 lit. b dyrektywy - przepisy jej art. 131, 133 i 134 (pkt 39).

Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że pojęcia „opieki medycznej” i „świadczenia opieki medycznej” użyte, odpowiednio, w art. 132 ust. 1 lit. b i art. 132 ust. 1 lit. c dyrektywy VAT, mogą obejmować świadczenia tego rodzaju, jak w sprawie głównej, jeżeli świadczenia te mają na celu leczenie osób, które w związku z chorobą, urazem lub wrodzoną niepełnosprawnością wymagają zabiegów o charakterze estetycznym. Natomiast działania służące wyłącznie celom kosmetycznym nie są objęte zakresem znaczeniowym owych pojęć (pkt 29).”

W tym miejscu warto także zwrócić uwagę na fakt, iż przyjęło się uważać, za świadczenia medyczne, te świadczenia, które związane są z przerwaniem ciągłości tkanek. Tak np. twierdzą niektórzy lekarze i przedstawiciele samorządu lekarskiego. Tak też twierdzą niektórzy przedstawiciele innych zainteresowanych zawodów – np. kosmetolodzy.

"Kosmetolodzy także na ogół odcinają się od wchodzenia w kompetencje lekarzy. - Wszystkie zabiegi polegające na przerwaniu ciągłości tkanek lub te, w których stosowane są substancje biologicznie czynne,muszą być przeprowadzane przez lekarza specjalistę - mówi Agnieszka Kowalczyk kosmetolog z Kliniki Urody Mona Lisa.- Botoks oraz zabiegi z użyciem kwasu hialuronowego przeprowadzane są u nas przez lekarza dermatologa, specjalistę w dziedzinie medycyny estetycznej."

(www.gloswielkopolski.pl)

W mojej ocenie stanowiska takie prezentowane są raczej z ostrożności, a nie w wyniku rzetelnej analizy problemu i związanych z nim przepisów.

Fakt, iż przerwanie ciągłości tkanek nie jest w polskim systemie prawnym żadnym kryterium wyróżniającym zabieg medyczny od zabiegu niemedycznego pokazuje, chociażby Minister Zdrowia, który w swoim rozporządzeniu z dnia 17 lutego 2004 r w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej wydanym do Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz. U. Nr 126, poz. 1384 oraz z 2003 r. Nr 45, poz. 391 i Nr 199, poz. 1938) wskazuje kilkukrotnie na oczywistość sytuacji, w których ciągłość tkanek może zostać przerwana podczas zabiegów wykonywanych w gabinetach kosmetycznych. Tytułem przykładu można zacytować § 11 tego rozporządzenia:

 " 1. Narzędzia przechowuje się w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem lub uszkodzeniem.
  2. Narzędzia lub ich części, których stosowanie:
1) nie powoduje naruszenia ciągłości tkanek, po każdym użyciu dokładnie czyści się, myje i dezynfekuje;
2) powoduje naruszenie ciągłości tkanek, po każdym użyciu poddaje się dezynfekcji, a następnie myje i sterylizuje."

Przy takiej konstrukcji przepisów dotyczących bezpieczeństwa epidemiologicznego w gabinetach kosmetycznych nie można mieć wątpliwości, że w tego rodzaju placówkach dopuszczalne jest wykonywanie zabiegów powodujących przerwanie ciągłości tkanek. Nie każdy więc zabieg powodujący przerwanie ciągłości tkanek jest więc zabiegiem medycznym, trudno bowiem zakładać, że Minister Zdrowia dopuszczał do przeprowadzania zabiegów medycznych przez osoby niebędące lekarzami albo przedstawicielami innych zawodów medycznych.

Podsumowując ten wątek, podkreślić należy, że granicą pomiędzy zabiegiem medycznym a zabiegiem niemedycznym jest cel przeprowadzania zabiegu. Cel leczniczy przesądza o tym, że dany zabieg będzie musiał być uznany za zabieg medyczny, czyli zabieg wypełniający znamiona świadczenia zdrowotnego – posługując się terminologią narzuconą przez UDL. Nie jest więc istotne czy dochodzi do przerwania ciągłości tkanek, czy też nie. Nie jest także istotne kto przeprowadza dany zabieg. Zabieg medyczny może być nielegalnie przeprowadzany przez osoby nieuprawnione (nielekarzy w szczególności), a zdrugiej strony lekarz może przeprowadzać zabieg niemedyczny, czyli taki, który nie ma celu leczniczego.

Ad.2 Uprawnienia lekarza bez specjalizacji

Uprawnienia lekarza bez specjalizacji, znaczenie rodzaju odbywanej
specjalizacji na możliwość realizowania przedmiotowego zabiegu
kosmetycznego (medycznego)

Lekarz ma prawo do wstrzykiwania kwasu hialuronowego bez względu na posiadaną specjalizację, lub nawet jeśli nie posiada żadnej specjalizacji, lub też gdy jest w trakcie stażu specjalizacyjnego.

Wniosek taki nasuwa się sam jako konsekwencja wniosków wyprowadzonych z poprzedniego wątku rozważań.

Dodać w tym miejscu należy, iż w polskim systemie edukacji zawodowej przewiduje się kształcenie w zawodzie kosmetyczki, a co więcej od 2009 roku uczelnie wyższe kształcą studentów na kierunku kosmetologia. Nie ma jednak w Polsce regulowanego zawodu kosmetyczki czy kosmetologa, do którego dostęp byłby obwarowany koniecznością przebycia jakiejś określonej ścieżki edukacji zawodowej, oraz przedstawicielom którego przyznane byłyby jakieś szczególne kompetencje. Wykonywać usługi kosmetyczne może każdy. Nie ma więc powodów, dla których nie mogłaby ich wykonywać osoba z tytułem lekarza.

Tym bardziej nie ma takich powodów, że lekarz nie musi pilnować się, by nie przekroczyć granicy zabiegu estetycznego i zabiegu medycznego. Lekarz może wykonywać zabiegi medyczne, w odróżnieniu od kosmetyczki czy kosmetologa.

Jeszcze inną kwestią, na którą można w tym miejscu zwrócić uwagę jest to, że nie ma obecnie specjalizacji lekarskiej, która odpowiadałaby coraz intensywniej eksploatowanej przez środowiska lekarskie branży tzw, estetycznej. Nie ma więc specjalizacji medycyna estetyczna, o której wielu lekarzy mówi, postulując konieczność uzupełnienia o taką pozycję listy specjalności lekarskich. Najbliższymi tzw. Medycynie estetycznej są chirurgia plastyczna oraz dermatologia. Nie jest jednak uprawnionym przypuszczenie, że te dwie specjalności mają, czy powinny mieć pierwszeństwo w realizowaniu zabiegów estetycznych (o celach nieleczniczych). Dokładanie taką samą formalnie pozycję ma tutaj lekarz chirurg plastyczny, dermatolog, ginekolog, dentysta jak i lekarz jeszcze bez specjalizacji.

Konkludując ten fragment rozważań, przytoczę art. 2 ust. 1 UZL, który określa, na czym polega wykonywanie zawodu lekarza, otóż: „Wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich."

Realizowanie zabiegów wstrzykiwania kwasu hialuronowego w celach nieleczniczych nie mieści się w ramy wykonywania zawodu lekarza. Wykonywaniem zawodu mogłoby natomiast być samo udzielanie porad lekarskich przed czy po zabiegu.

Chcąc zobrazować taką sytuację przykładem z zupełnie innej dziedziny, proszę sobie wyobrazić firmę zajmującą się skokami spadochronowymi. Firma ta może zatrudnić lekarza. Firma może powierzyć medykowi obowiązek kontroli tętna na wysokości docelowej, ubrania śmiałkowi uprzęży i wyrzucenia go za burtę, a także ponownej kontroli tętna po dotknięciu stopami matki Ziemi. Lekarz tutaj będzie wykonywał zawód lekarza tylko mierząc tętno pacjentowi (zabieg mieszczący się w zakresie badania stanu zdrowia), pomoc w założeniu uprzęży i opuszczeniu pokładu nie należą już do wykonywania zawodu.

Ad 3. wymogi dla placówki, w której realizowane są zabiegów iniekcji kwasu hialuronowego


Iniekcje kwasu hialuronowego wykonywane w celu estetycznym nie muszą być realizowane w podmiotach leczniczych. Placówką, na terenie której mogą być wykonywane tego rodzaju zabiegi mogą być gabinety/salony kosmetyczne, które powinny spełniać wymogi określone przez Ministra Zdrowia w Rozporządzeniu z dnia 17 lutego 2004 r w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej wydanym do Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz. U. Nr 126, poz. 1384 oraz z 2003 r. Nr 45, poz. 391 i Nr 199, poz. 1938). Choć Rozporządzenie to obecnie nie obowiązuje, bo zostało uchylone w 2012 roku, to jednak zważywszy na fakt, iż do dnia dzisiejszego nie wydano nowego rozporządzenia w tej kwestii, wysoce wskazane jest dalsze stosowanie się do przewidzianych w nim rygorów. Tym bardziej jest to wskazane, że Minister Zdrowia planuje wprowadzenie nowego rozporządzenia, którego projekt ujrzał już światło dzienne, a które w zakresie wymogów dla salonów kosmetycznych nie przewiduje znaczących nowości.

Szczegółowe warunki niezbędne dla prowadzenia salonu kosmetycznego podane są w załączonym Rozporządzeniu. W szczególności proszę zwrócić uwagę na § 3, §10-13 i §20.

Jako, że jednak mówimy cały czas o pewnym pograniczu działalności nieleczniczej i działalności leczniczej, podaję także informacje dotyczące warunków wykonywania działalności leczniczej. W załączeniu znajdują się więc także cytaty z UDL oraz rozporządzenie wydane do tej Ustawy.

Porada powyższa przygotowana została w stanie prawnym obowiązującym na rok 2014.

Załąączniki:


Ustawa o działalności leczniczej:


Art. 17. 1. Podmiot leczniczy jest obowiązany spełniać następujące warunki:

1) posiadać pomieszczenia lub urządzenia, odpowiadające wymaganiom określonym w art. 22;

2) stosować wyroby odpowiadające wymaganiom ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 107, poz. 679 oraz z 2011 r. Nr 102, poz. 586 i Nr 113, poz. 657);

3) zapewniać udzielanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie przez osoby wykonujące zawód medyczny oraz spełniające wymagania zdrowotne określone w odrębnych przepisach;

4) zawrzeć w zakresie określonym w art. 25 ust. 1 umowę ubezpieczenia:

a) odpowiedzialności cywilnej,

b) na rzecz pacjentów z tytułu zdarzeń medycznych określonych w przepisach o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - w przypadku podmiotu leczniczego prowadzącego szpital.

2. Minister właściwy do spraw zdrowia, określi, w drodze rozporządzenia, wykaz wyrobów medycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych o szczególnym znaczeniu dla zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych oraz zakres informacji o tych wyrobach, mając na uwadze potrzebę zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych w zakresie diagnozowania, monitorowania, leczenia, łagodzenia przebiegu chorób oraz kompensowania skutków obrażeń lub upośledzeń.

3. Informacje, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie ust. 2, są przekazywane przez podmioty lecznicze w sposób określony w przepisach o systemie informacji w ochronie zdrowia.

4. W celu monitorowania przestrzegania przepisów prawa pracy, kierownik raz na kwartał przekazuje Państwowej Inspekcji Pracy oraz właściwym organom samorządu zawodów medycznych informacje o liczbie osób, które wykonują zawód medyczny na podstawie umów cywilnoprawnych albo jako praktykę zawodową, z którą podmiot leczniczy zawarł umowę cywilnoprawną.

Art. 22. 1. Pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą odpowiadają wymaganiom odpowiednim do rodzaju wykonywanej działalności leczniczej oraz zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych.

2. Wymagania, o których mowa w ust. 1, dotyczą w szczególności warunków:

1) ogólnoprzestrzennych;

2) sanitarnych;

3) instalacyjnych.

3. Minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych oraz Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą, kierując się potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów, a także rodzajem wykonywanej działalności i zakresem udzielanych świadczeń zdrowotnych.

4. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu leczniczego dla osób pozbawionych wolności, kierując się potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego tych osób, a także rodzajem prowadzonej działalności i zakresem udzielanych świadczeń zdrowotnych.

5. Minister właściwy do spraw zdrowia może określić, w drodze rozporządzenia, standardy postępowania medycznego w wybranych dziedzinach medycyny lub w określonych podmiotach wykonujących działalność leczniczą, kierując się potrzebą zapewnienia odpowiedniej jakości świadczeń zdrowotnych.


ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ZDROWIA

z dnia 26 czerwca 2012 r.

w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą

Na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887, Nr 174, poz. 1039 i Nr 185, poz. 1092) zarządza się, co następuje:

Rozdział 1


Przepisy ogólne

§ 1. Pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą odpowiadają, odpowiednio do rodzaju wykonywanej działalności leczniczej oraz zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, wymaganiom określonym w rozdziałach 2-6.

§ 2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:

1) gabinet diagnostyczno-zabiegowy - pomieszczenie służące do wykonywania zabiegów diagnostycznych lub terapeutycznych o charakterze zabiegowym;

2) izolatka - pomieszczenie przeznaczone do odosobnienia pacjenta lub grupy pacjentów, chorych na chorobę zakaźną albo osoby lub grupy osób, podejrzanych o chorobę zakaźną, w celu uniemożliwienia przeniesienia biologicznego czynnika chorobotwórczego na inne osoby;

3) izba przyjęć - zespół pomieszczeń, w którym:

a) przyjmuje się do szpitala,

b) wykonuje się doraźne zabiegi,

c) udziela się doraźnej pomocy ambulatoryjnej;

4) pomieszczenie higieniczno-sanitarne - pomieszczenie wyposażone co najmniej w miskę ustępową, umywalkę, dozownik z mydłem w płynie, pojemnik z ręcznikami jednorazowego użycia oraz pojemnik na zużyte ręczniki;

5) pomieszczenie porządkowe - pomieszczenie służące do przechowywania sprzętu stosowanego do utrzymania czystości, środków czystości oraz preparatów myjąco-dezynfekcyjnych, a także do przygotowywania roztworów roboczych oraz mycia i dezynfekcji sprzętu stosowanego do utrzymywania czystości, wyposażone w zlew z baterią i dozownik ze środkiem dezynfekcyjnym.

§ 3. 1. Pomieszczenia i urządzenia szpitala odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do innego niż szpital przedsiębiorstwa, w którym są udzielane stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.

3. Wymagania określone dla oddziału stosuje się także do jednostki organizacyjnej szpitala stanowiącej wyodrębnioną część struktury bezoddziałowej, w której są udzielane świadczenia zdrowotne o jednolitym profilu.

4. Szpitalny oddział ratunkowy, o którym mowa w art. 3 pkt 9 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. Nr 191, poz. 1410, z późn. zm.), w zakresie nieuregulowanym w przepisach wydanych na podstawie art. 34tej ustawy, spełnia także wymagania określone w ust. 1.

§ 4. 1. Pomieszczenia i urządzenia ambulatorium odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

2. Pomieszczenia i urządzenia medycznego laboratorium diagnostycznego i zakładu badań diagnostycznych odpowiadają wymaganiom określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 144, poz. 1529, z późn. zm.).

§ 5. Pomieszczenia i urządzenia szpitala, który udziela wyłącznie świadczeń zdrowotnych z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin, zwanego dalej „szpitalem jednodniowym”, odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, wymaganiom określonym w § 14 i § 16-39 oraz szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

§ 6. Pomieszczenia i urządzenia centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, zwanego dalej „centrum”, odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 4 do rozporządzenia.

§ 7. Pomieszczenia i urządzenia pracowni badań endoskopowych odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 5 do rozporządzenia.

§ 8. Pomieszczenia i urządzenia zakładu rehabilitacji leczniczej odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 6 do rozporządzenia.

§ 9. Pomieszczenia i urządzenia stacji dializ odpowiadają, odpowiednio do zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych, szczegółowym wymaganiom określonym w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

§ 10. 1. Do pomieszczeń przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego będącego dysponentem zespołów ratownictwa medycznego, w tym lotniczych, działającego na podstawie ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, stosuje się wyłącznie wymagania określone w § 14 i § 25 ust. 1 pkt 3.

2. W miejscu stacjonowania zespołu ratownictwa medycznego znajduje się pomieszczenie higieniczno-sanitarne, wyposażone dodatkowo w natrysk.

§ 11. Do gabinetu profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej w szkole, działającego w strukturze podmiotu wykonującego działalność leczniczą, stosuje się wyłącznie wymagania określone w § 27, § 29 oraz § 36.

§ 12. Do gabinetu dentystycznego w szkole, działającego w strukturze podmiotu wykonującego działalność leczniczą, stosuje się wyłącznie wymagania określone w § 16, § 27, § 29 i § 36.

§ 13. 1. Do przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego realizującego wyłącznie zadania określone w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz. 124) oraz zakładu lecznictwa odwykowego, z wyłączeniem oddziału leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych, nie stosuje się wymagań określonych w § 18-20, § 26-29, § 40 i § 41.

2. Pomieszczenia i urządzenia zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 651), spełniają wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 5 ust. 3 i art. 19 ust. 2 tej ustawy.

3. Lokale podmiotów wykonujących czynności z zakresu zaopatrzenia w środki pomocnicze i wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi spełniają wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 159 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.).

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ZDROWIA1)
z dnia 17 lutego 2004 r.
w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej

Na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz. U. Nr 126, poz. 1384 oraz z 2003 r. Nr 45, poz. 391 i Nr 199, poz. 1938) zarządza się, co następuje:

§1

Przepisy rozporządzenia określają:
1) szczegółowe wymagania sanitarne, jakim powinny odpowiadać zakłady:
a) fryzjerskie,
b) kosmetyczne,
c) tatuażu,
d) odnowy biologicznej;
2) sposoby postępowania mające na celu zapobieganie chorobom zakaźnym i zakażeniom.

§ 2


Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:
1) narzędziach - rozumie się przez to przedmioty używane w czasie świadczenia usług, naruszające lub mogące naruszać ciągłość tkanek oraz przedmioty nienaruszające ciągłości tkanek, mające kontakt ze skórą;
2) preparatach kosmetycznych - rozumie się przez to każdą substancję przeznaczoną do zewnętrznego kontaktu z ciałem człowieka, stosowaną w celu poprawy wyglądu oraz regeneracji, pielęgnacji, upiększania ciała i włosów, w szczególności substancje, w tym barwniki, przy zastosowaniu których następuje naruszenie ciągłości tkanek, jeżeli stosowane są w tych samych celach;
3) urządzeniach - rozumie się przez to urządzenia techniczne służące do świadczenia usług, w tym aparaturę do sterylizacji i dezynfekcji;
4) zakładach fryzjerskich - rozumie się przez to zakłady świadczące usługi w zakresie regeneracji, pielęgnacji i upiększania włosów oraz wyrobu peruk;
5) zakładach kosmetycznych - rozumie się przez to zakłady świadczące usługi w zakresie regeneracji, pielęgnacji i upiększania ciała;
6) zakładach odnowy biologicznej - rozumie się przez to zakłady świadczące usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne, naświetlanie, opalanie, masaż, oddziaływanie suchym lub wilgotnym, gorącym powietrzem oraz zabiegi relaksujące;
7) zakładach tatuażu - rozumie się przez to zakłady świadczące usługi polegające na wprowadzaniu barwników do skóry lub śluzówek.

§ 3


  1. Zakład, o którym mowa w § 1 pkt 1, powinien być zlokalizowany w odrębnym budynku lub lokalu albo stanowić wyodrębnioną część budynku lub lokalu.
  2. Wejście do zakładu stanowiącego wyodrębnioną część budynku lub lokalu:
1) może być wspólne dla wszystkich jego użytkowników i prowadzić z dróg komunikacji ogólnej;
2) nie może prowadzić przez pomieszczenia, w których nie są świadczone usługi.
  3. W zakładzie wydziela się:
1) pomieszczenia, w których są świadczone usługi;
2) szatnię i poczekalnię dla osób korzystających z usług;
3) pomieszczenia sanitarnohigieniczne dla osób korzystających z usług i zatrudnionych w zakładzie;
4) pomieszczenie lub miejsce do przechowywania sprzętu do utrzymania czystości;
5) pomieszczenie lub szafy do przechowywania preparatów kosmetycznych oraz czystej i brudnej bielizny;
6) miejsce na pojemniki, w których są gromadzone odpady.
  4. Pomieszczenia w zakładzie, w których są świadczone usługi, powinny mieć powierzchnię umożliwiającą takie rozmieszczenie, zainstalowanie i użytkowanie stanowiących jego wyposażenie urządzeń i sprzętu, które zapewni właściwe świadczenie usług.
  5. Ściany przy umywalkach i zlewach w pomieszczeniach, w których są świadczone usługi, pokrywa się do wysokości co najmniej 1,6 m nienasiąkliwym materiałem, łatwo zmywalnym i odpornym na działanie wilgoci oraz środków, o których mowa w § 10 ust. 2.
  6. Zakład powinien być przyłączony do instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej lub korzystać z własnego ujęcia wody.
  7. Do zakładu doprowadza się ciepłą i zimną wodę lub instaluje w nim urządzenia służące do podgrzewania wody.
  8. Ścieki ze wszystkich urządzeń sanitarnych, do których jest doprowadzona woda, są odprowadzane do instalacji kanalizacyjnej.

§ 4


W zakładzie dopuszcza się:
1) sprzedaż, w wydzielonym pomieszczeniu lub miejscu, artykułów fryzjerskich, kosmetyków oraz wyrobów perukarskich;
2) podawanie lub sprzedaż napojów bezalkoholowych, przy zachowaniu warunków określonych w przepisach o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia.

§ 5


Państwowy powiatowy inspektor sanitarny może, w przypadku zakładu stanowiącego wyodrębnioną część budynku lub lokalu, wyrazić zgodę na korzystanie z ustępu znajdującego się w innej części budynku lub lokalu, w odległości nie większej niż 75 m od zakładu, jeżeli dojście do tego ustępu odbywa się drogami komunikacji wewnętrznej.

§ 6


  1. Szatnie dla osób zatrudnionych w zakładzie wyposaża się w szafki, w których przechowuje się oddzielnie odzież własną, roboczą lub ochronną.
  2. Czystą bieliznę, odzież roboczą lub ochronną przechowuje się w przeznaczonych do tego celu szafkach, oddzielnych i odpowiednio oznakowanych.
  3. Brudną bieliznę oraz odzież roboczą lub ochronną przechowuje się w wydzielonym pomieszczeniu lub miejscu, w przeznaczonych do tego celu, zamkniętych i odpowiednio oznakowanych pojemnikach.
  4. Pojemniki z brudną bielizną oraz odzieżą roboczą lub ochronną po napełnieniu niezwłocznie usuwa się poza zakład.

§ 7


  1. Pranie brudnej bielizny i odzieży roboczej lub ochronnej powinno odbywać się poza zakładem.
  2. Dopuszcza się pranie brudnej bielizny i odzieży roboczej lub ochronnej w zakładzie, jeżeli posiada on odrębne pomieszczenie na pralnię, spełniające wymagania określone w przepisach o warunkach technicznych budynków.

§ 8


W zakładzie jednostanowiskowym miejsce do:
1) spożywania posiłków przez osoby zatrudnione w zakładzie;
2) przechowywania odzieży
- może znajdować się w wydzielonej części pomieszczenia, w którym są świadczone usługi.

§ 9


Niedopuszczalne jest:
1) palenie w zakładzie wyrobów tytoniowych poza miejscami wyraźnie wyodrębnionymi w tym celu;
2) wprowadzanie zwierząt do zakładu.

§ 10


  1. Do wykonywania zabiegów używa się wyłącznie technicznie sprawnych narzędzi i urządzeń oraz preparatów o aktualnym terminie ważności i zaleconym stężeniu.
  2. Do dezynfekcji używa się środków dopuszczonych do obrotu.

§ 11


  1. Narzędzia przechowuje się w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem lub uszkodzeniem.
  2. Narzędzia lub ich części, których stosowanie:
1) nie powoduje naruszenia ciągłości tkanek, po każdym użyciu dokładnie czyści się, myje i dezynfekuje;
2) powoduje naruszenie ciągłości tkanek, po każdym użyciu poddaje się dezynfekcji, a następnie myje i sterylizuje.
  3. Narzędzia wykonane z materiałów, o których budowa uniemożliwia poddanie ich sterylizacji, dezynfekuje się przy użyciu środków, których mowa w § 10 ust. 2.
  4. Niedopuszczalne jest wielokrotne używanie narzędzi przeznaczonych do jednorazowego użytku.
  5. Narzędzia jednorazowego użytku używane przy świadczeniu usług, powodujące naruszenie ciągłości tkanek, bezpośrednio po użyciu odkłada się do zamykanych, szczelnych pojemników o nienasiąkliwych ścianach.

§12


Narzędzia wielorazowego użytku naruszające ciągłość tkanek poddaje się sterylizacji lub dezynfekuje przy użyciu środków, o których mowa w § 10 ust. 2.

§13


  1. Preparaty kosmetyczne wykorzystywane przy świadczeniu usług przechowuje się, w oryginalnych opakowaniach, w sposób chroniący je przed utratą ich właściwości.
  2. Jeżeli preparat kosmetyczny jest przechowywany w opakowaniu innym niż oryginalne, na opakowaniu tym umieszcza się etykietę zawierającą nazwę preparatu, jego wytwórcę oraz termin, do którego może być użyty.
  3. Na pojemnikach zawierających roztwór preparatów kosmetycznych i środków, o których mowa w § 10 ust. 2, umieszcza się etykietę zawierającą:
1) nazwę preparatu lub środka;
2) datę przygotowania roztworu;
3) termin, do którego może być użyty;
4) imię i nazwisko osoby przygotowującej roztwór.
  4. Niedopuszczalne jest stosowanie preparatów kosmetycznych niespełniających wymagań określonych w przepisach o kosmetykach oraz o substancjach i preparatach chemicznych.

§ 14


Pomieszczenie lub miejsce do przechowywania sprzętu do utrzymania czystości wyposaża się w zamontowany na wysokości 0,5 m od podłogi zlew, z tym że w zakładach, w których znajdują się nie więcej niż 3 stanowiska dopuszcza się wydzielenie miejsca wyposażonego w zawór ze złączką do węża oraz wpust podłogowy z syfonem.

§ 15


Przedmioty stanowiące wyposażenie zakładu, w szczególności meble, powinny mieć gładką, nie wchłaniającą kurzu i wody powierzchnię, odporną na uszkodzenia mechaniczne i działanie środków, o których mowa w § 10 ust. 2.

§ 16


  1. Tampony, płatki, gaziki z waty, lignina i ręczniki papierowe, zwane dalej „materiałami”, używa się jednorazowo.
  2. Materiały używane w czasie świadczenia usług mogących powodować naruszenie ciągłości tkanek, przechowuje się w opakowaniach, na których umieszcza się etykietę zawierającą datę ich sterylizacji.
  3. W czasie świadczenia usług mogących powodować naruszenie ciągłości tkanek używa się wyłącznie jałowych materiałów, które przechowuje się oddzielnie w opakowaniach sterylizacyjnych, zabezpieczających je przed wtórnym skażeniem.

§ 17


  1. W zakładzie ustala się instrukcję postępowania z odpadami.
  2. Odpady powinny być gromadzone w pojemnikach zamykanych, zaopatrzonych w worki foliowe.
  3. Pojemniki, o których mowa w ust. 2, umieszcza się w każdym pomieszczeniu zakładu, w którym są świadczone usługi.
  4. Zużyte materiały, które mogły ulec zanieczyszczeniu krwią lub wydzielinami, gromadzi się w oznakowanych, przeznaczonych do tego celu pojemnikach lub w workach foliowych.

§ 18


  1. W zakładach, o których mowa w § 1 pkt 1 lit. a - c, wyrób peruk, zabiegi kosmetyczne oraz tatuażu odbywają się w wydzielonych pomieszczeniach wyposażonych w umywalki z doprowadzoną ciepłą i zimną wodą.
  2. Przy świadczeniu usług używa się wyłącznie czystej bielizny.
  3. Pracownicy zatrudnieni w zakładzie noszą czystą odzież roboczą lub ochronną, wykonaną z materiałów umożliwiających jej dezynfekcję.

§ 19


  1. W zakładzie fryzjerskim wydziela się stanowisko do mycia i farbowania włosów wyposażone w umywalkę z doprowadzoną ciepłą i zimną wodą.
  2. Przed świadczeniem usług wyroby perukarskie lub włosy naturalne przeznaczone do tych wyrobów, myje się przy użyciu środków przeznaczonych do tego celu.

§ 20


W zakładach kosmetycznych, w których stosuje się preparaty kosmetyczne powodujące zewnętrzne zanieczyszczenie ciała, wydziela się łazienkę wyposażoną w natrysk, miskę ustępową oraz umywalkę, dostępną bezpośrednio z pomieszczenia, w którym są świadczone usługi.

§ 21


  1. W zakładzie, w którym są świadczone usługi w zakresie pedicure, wydziela się stanowisko o powierzchni co najmniej 6 m2, odizolowane od innych stanowisk.
  2. Stanowisko, o którym mowa w ust. 1, wyposaża się w:
1) brodzik do moczenia nóg z bieżącą ciepłą i zimną wodą lub
2) przenośny brodzik do moczenia nóg, który myje się i dezynfekuje po każdym użyciu.

§ 22


Do przekłuwania ciała stosuje się wyłącznie pistolety, w których elementy mające kontakt z ciałem są jałowe.

§ 23


  1. W zakładach odnowy biologicznej, w których znajdują się pomieszczenia do ćwiczeń fizycznych, masażu wodnego lub sauny, wydziela się szatnie.
  2. W szatniach, o których mowa w ust. 1, oprócz pomieszczenia do przechowywania odzieży wydziela się pomieszczenie, wyposażone w co najmniej jeden natrysk, umywalkę i ustęp.
  3. Powierzchnię w pomieszczeniu do przechowywania odzieży dostosowuje się do maksymalnej liczby osób korzystających z usług świadczonych w zakładzie, przy czym powierzchnia ta powinna wynosić nie mniej niż 0,5 m2 wolnej powierzchni podłogi na osobę.
  4. Pomieszczenie, o którym mowa w ust. 3, wyposaża się w miejsca do siedzenia oraz w szafki lub wieszaki na odzież, oddzielne dla każdego korzystającego z usług świadczonych w zakładzie.
  5. Pomieszczenie, o którym mowa w ust. 2, powinno być:
1) dostępne bezpośrednio z pomieszczenia do przechowywania odzieży;
2) wyposażone co najmniej w:
    a) 1 natrysk dla 10 osób,
    b) 1 umywalkę dla 10 osób,
    c) 1 ustęp.
  6. W przypadku zorganizowania w zakładzie, o którym mowa w ust. 1, wspólnych ćwiczeń dla kobiet i mężczyzn, wydziela się osobne szatnie dla kobiet i mężczyzn.
  7. Dopuszcza się zorganizowanie wspólnego pomieszczenia do przechowywania odzieży, w przypadku wydzielenia co najmniej jednej kabiny do przebierania.
  8. Dopuszcza się korzystanie z ustępu w znajdującego się w pomieszczeniu, o którym mowa w ust. 2, jeżeli ustęp ten jest dostępny także z dróg komunikacji ogólnej.

§ 24


  1. Pomieszczenia do ćwiczeń fizycznych wyposaża się w klimatyzację lub wentylację mechaniczną, o wydajności zapewniającej przepływ powietrza zewnętrznego w ilości co najmniej 50 m3/godz. na jedną osobę, przy uwzględnieniu maksymalnej liczby osób korzystających z usług świadczonych w zakładzie.
  2. W siłowniach ilość powietrza, o której mowa w ust. 1, powinna wynosić co najmniej 100 m3/godz. na jedną osobę.
  3. W pomieszczeniu solarium, masaży mokrych oraz w pomieszczeniach, w których znajdują się natryski i łaźnie parowe instaluje się wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną, podciśnieniową.
  4. Materace do ćwiczeń w zakładach odnowy biologicznej powinny być wykonane z materiału łatwo zmywalnego, odpornego na działanie środków, o których mowa w § 10 ust. 2.

§ 25


  1. Urządzenie do opalania oraz stanowisko do masażu suchego umieszcza się w wydzielonym pomieszczeniu lub miejscu, osłoniętym ściankami o wysokości co najmniej 2 m.
  2. Pomieszczenie lub miejsce, o których mowa w ust. 1, wyposaża się w:
1) zasobnik z ręcznikami jednorazowego użytku;
2) środki dezynfekcyjne;
3) szafkę lub wieszak na odzież osób korzystających z usług.
  3. W solarium umieszcza się łóżka lub kabiny do opalania wyposażone w nawiew powietrza i regulację ich parametrów.
  4. Łóżko lub kabinę do opalania po każdym użyciu dezynfekuje się, a informację o wykonaniu tej czynności umieszcza się w widocznym miejscu.

§ 26


  1. Osoby korzystające z masażu wodnego, łaźni parowych i natrysków powinny posiadać ochraniacze na stopy.
  2. W pomieszczeniu masażu wodnego, łaźni parowej i w pomieszczeniu natrysków instaluje się wpusty podłogowe oraz zawory ze złączką do węża.
  3. Przepływ wody dla jednego sitka natryskowego powinien wynosić co najmniej 40 l na osobę.
  4. W pomieszczeniu masażu przy stanowisku do masażu instaluje się umywalkę, dozownik mydła w płynie oraz umieszcza się ręczniki jednorazowego użytku.
  5. W pomieszczeniach, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się podestów.

§ 27

  1. Osobom korzystającym z sauny zapewnia się oddzielne przebieralnie.
  2. W zakładzie, w którym znajdują się pomieszczenia sauny wydziela się pomieszczenie, składające się z co najmniej jednego natrysku, umywalki i ustępu.
  3. Dopuszcza się korzystanie przez osoby, o których mowa w ust. 1, z innych przebieralni i zespołów sanitarnych, jeżeli znajdują się w sąsiedztwie sauny.

§ 28


  1. W zakładzie odnowy biologicznej organizuje się pomieszczenie lub miejsce do wypoczynku dla osób korzystających z usług tego zakładu.
  2. W pomieszczeniu do wypoczynku przy saunie zapewnia się co najmniej 2 wymiany powietrza na godzinę.

§ 29


Warunki świadczenia usług w zakładach działających w dniu wejścia w życie rozporządzenia będą dostosowane, w terminie dwóch lat od tego dnia, do wymagań określonych w rozporządzeniu.

§ 30

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia2).